Το γέλιο ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, προκαλώντας την έκκριση ντοπαμίνης.
Αυτό δημιουργεί ένα αίσθημα ευφορίας που ο εγκέφαλος επιδιώκει να
διατηρήσει, καθιστώντας τον λιγότερο πρόθυμο να διακόψει την εμπειρία με
«δυσάρεστες» ή επικριτικές σκέψεις. Με αυτόν τον τρόπο, το «θύμα»
χαμηλώνει τις νοητές του άμυνες απέναντι μου.
Παράλληλα, οι ενδορφίνες που απελευθερώνονται δρουν ως φυσικά ηρεμιστικά, μειώνοντας τα επίπεδα της κορτιζόλης
(της ορμόνης του στρες). Όταν το στρες υποχωρεί, το ένστικτο επιβίωσης
—που αναζητά απειλές ή ψέματα— απενεργοποιείται, καθώς ο εγκέφαλος
λαμβάνει το σήμα ότι βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον. Έτσι, με μερικές
απλές, αστείες ατάκες, μπορω να «υπνωτίσω» τον εσωτερικό
πολεμιστή, τον κυνηγό και τον επικριτή του συνομιλητή μου.
Ο προμετωπιαίος φλοιός
είναι υπεύθυνος για τις εκτελεστικές λειτουργίες, τον έλεγχο των
παρορμήσεων και την κριτική ανάλυση. Η έντονη συναισθηματική διέγερση
από το γέλιο «δεσμεύει» τους πόρους του εγκεφάλου, αφήνοντας ελάχιστη
επεξεργαστική ισχύ για την αμφισβήτηση των λεγομένων του πομπού. Με απλά
λόγια, προκαλώντας γέλιο, μπορώ να «φυτέψω» ιδέες την ώρα που η
λογική του άλλου είναι απασχολημένη.
Πολλές
διαφημιστικές καμπάνιες χρησιμοποιούν το χιούμορ ακριβώς γι’ αυτόν τον
λόγο: για να συνδέσουν ένα προϊόν με την απόλαυση της ντοπαμίνης. Έτσι, ο
καταναλωτής παρακάμπτει την ορθολογική ανάλυση του κόστους ή της
πραγματικής του ανάγκης, αγνοώντας το τίμημα της ιδέας που του
«πουλάω».
«Οι
ομιλητές ξεκινούν συχνά με ένα αστείο για να «σπάσουν τον πάγο»
(ice-breaking), στοχεύοντας στο να χαλαρώσουν τον προμετωπιαίο φλοιό του
κοινού και να αυξήσουν τη δεκτικότητα στα επιχειρήματα που θα
ακολουθήσουν. Ψυχολόγοι και νευροεπιστήμονες επιβεβαιώνουν ότι το γέλιο
δεν είναι απλώς μια συναισθηματική αντίδραση, αλλά ένας ισχυρός
βιολογικός μηχανισμός που αναδιαμορφώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Ουσιαστικά, ελέγχο το τι και το πότε γελάει κάποιος, ελέγχω μέρος
της εγκεφαλικής του λειτουργίας.
Σύμφωνα
με τους ειδικούς, το γέλιο λειτουργεί ως βαλβίδα εκτόνωσης. Όταν το
σώμα βρίσκεται σε ένταση, ο εγκέφαλος αναζητά απειλές. Το γέλιο στέλνει
ένα σήμα "λήξης συναγερμού", αναγκάζοντας τον άλλον να παραδοθεί νοητικά
και να καταθέσει τα όπλα σε μένα. Η άμεση μείωση της κορτιζόλης και η
απελευθέρωση ενδορφινών "μαλακώνουν" την κριτική στάση, καθώς το σύστημα
επιβίωσης παύει να βρίσκεται σε εγρήγορση.
Μόλις
επέλθει η εκτόνωση, το μεταιχμιακό σύστημα και το σύστημα ανταμοιβής
(ντοπαμίνη) παίρνουν τα ηνία. Η ευφορία επισκιάζει την αναλυτική σκέψη,
κάνοντάς λιγότερο επικριτικούς απέναντι σε μένα. Λόγω των
κατοπτρικών νευρώνων, το γέλιο μεταδίδεται ακαριαία, δημιουργώντας μια
κοινή συναισθηματική κατάσταση. Με ένα αστείο, λοιπόν, μπορώ να ορίσω
την πραγματικότητα που αντιλαμβάνεσαι. Διάβολε, ποιος είπε ότι η σάτιρα
δεν είναι υπέρ-όπλο;»
«Όταν ως πομπός προκαλώ γέλιο, τείνουν να μου αποδώσουν θετικά χαρακτηριστικά, όπως ειλικρίνεια και ευφυΐα,
χωρίς να εξετάζουν κριτικά τα λεγόμενά μου. Έρευνες με PET scans έχουν
δείξει ότι το κοινωνικό γέλιο προκαλεί μαζική απελευθέρωση ενδορφινών
στον εγκέφαλο. Αυτές οι ουσίες δρουν ως φυσικά παυσίπονα και
αγχολυτικά, «ναρκώνοντας» την αίσθηση κινδύνου ή την αντίληψη μιας
κοινωνικής απειλής.
Στα
χέρια ενός επιδέξιου χειριστή, το γέλιο μετατρέπεται σε ένα είδος
«ναρκωτικού». Ποιος είπε ότι οι γελωτοποιοί στις βασιλικές αυλές δεν
είχαν τη δύναμη να επηρεάζουν τους μονάρχες; Η επιλογή της εικόνας δεν
είναι τυχαία. Ο Robert Provine
υποστήριξε ότι το γέλιο είναι ένας «μεταδοτικός» μηχανισμός
συμπεριφοράς. Είναι 30 φορές πιο πιθανό να γελάσουμε με άλλους παρά
μόνοι μας, γεγονός που υποδηλώνει ότι το γέλιο λειτουργεί ως κοινωνικό σήμα αποδοχής, παρακάμπτοντας τη λεκτική επικοινωνία και τις λογικές επιφυλάξεις.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: αν κάνω μια κοινωνία να γελάει, έχω βρει τον τρόπο να την ελέγχω.
Η επιστήμη το επιβεβαιώνει: η προδιάθεση κάποιου να γελάει εύκολα συνδέεται με το γονίδιο 5-HTTLPR,
το οποίο ρυθμίζει τη μεταφορά της σεροτονίνης. Άτομα με τη «σύντομη»
εκδοχή αυτού του γονιδίου εμφανίζουν εντονότερες αντιδράσεις στο χιούμορ
και γελούν πιο συχνά. Οι γενετιστές επισημαίνουν ότι αυτό το γονίδιο σας κάνει απλώς «πιο χαρούμενους», αλλά αυξάνει τη γενική συναισθηματική μας ευαισθησία. Παράλληλα, παραλλαγές στο γονίδιο του υποδοχέα ντοπαμίνης D2 (DRD2) επηρεάζουν το πόσο έντονα νιώθουμε την ανταμοιβή από το γέλιο.
Στην
ουσία, η ανάγκη για ανταπόδοση που νιώθουν μπορεί να πάρει πολλές
μορφές. Αυτές οι γενετικές διαφορές εξηγούν γιατί ορισμένοι άνθρωποι
αναζητούν εντονότερα το χιούμορ και την κοινωνική αλληλεπίδραση ως πηγή
ευφορίας, παραμένοντας όμως πιο ευάλωτοι στην επιρροή εκείνου που τους
την προσφέρει.»
ΥΓ.Τι μου πέρασε από το μυαλό ?Μα κάποιους τσαντιρολόγους!
Υποσημείωση.
- Παροπλισμός του «Φρουρού»:
Ο προμετωπιαίος φλοιός (η λογική μας) κάνει διάλειμμα. Αν γελάς με
κάποιον, είναι βιολογικά δύσκολο να τον θεωρήσεις ταυτόχρονα απειλή.
- Συναισθηματική Άγκυρα:
Η ντοπαμίνη συνδέει το άτομο που προκαλεί το γέλιο με την ευχαρίστηση.
Έτσι, το «θύμα» γίνεται πιο δεκτικό σε προτάσεις, αφού ο εγκέφαλος θέλει
να παρατείνει αυτή την ευχάριστη κατάσταση.
- Μείωση Κριτικής Σκέψης:
Το χιούμορ δημιουργεί μια «γνωστική υπερφόρτωση». Ο εγκέφαλος εστιάζει
στο αστείο και δεν έχει την απαραίτητη ενέργεια να αναζητήσει κρυφά
κίνητρα ή λογικά κενά.
Είναι
η ίδια στρατηγική που χρησιμοποιούν οι κορυφαίοι πωλητές, οι πολιτικοί,
αλλά και οι διαφημιστές για να περάσουν μηνύματα «κάτω από το ραντάρ».
η σάτιρα και το χιούμορ δεν είναι απλώς «διασκέδαση», είναι ένα
ψυχολογικό bypass.
- Αφοπλίζεις το κοινό μέσω της βιολογίας (ενδορφίνες).
- Ελέγχεις το πλαίσιο (framing), ορίζοντας εσύ τι είναι γελοίο και τι αποδεκτό.
- Μετατρέπεις τον εγκέφαλο από «αμυντικό οχυρό» σε «ανοιχτό δέκτη».
Η σάτιρα είναι όντως υπέρ-όπλο γιατί μπορεί να γκρεμίσει το κύρος του αντιπάλου ή να επιβάλει μια νέα πραγματικότητα χωρίς καν να ανοίξει διάλογο.Στην ιστορία, οι γελωτοποιοί των βασιλιάδων ήταν οι μόνοι που μπορούσαν
να πουν την αλήθεια χωρίς να αποκεφαλιστούν, ακριβώς επειδή τη
«νάρκωναν» με το χιούμορ.Αν
ένας πληθυσμός έχει τη «σύντομη» εκδοχή του γονιδίου, είναι πιο
επιρρεπής στο συναισθηματικό feedback. Ένας ηγέτης που χρησιμοποιεί το
χιούμορ μπορεί να «ελέγξει» τις μάζες μετατρέποντας την κοινωνική
αλληλεπίδραση σε μια συλλογική δόση ντοπαμίνης (μέσω του DRD2).
ΓΡΑΦΕΙ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ